“Jij bent overspannen,” zei de huisarts vorig jaar april. Een zin die ik nooit had verwacht te horen, laat staan over mezelf. Overspannen? Ik? Ik was toch iemand die haar vrije dagen goed bewaakte, haar overuren netjes in de gaten hield? Blijkbaar was dat niet genoeg. Want overspannenheid gaat niet alleen over werk, ontdekte ik. Het was pas toen mijn lichaam letterlijk op de rem trapte – huilend tijdens een presentatie, en daarna niet meer kunnen stoppen – dat ik doorhad: dit is serieus.

De weken daarvoor voelde ik me al opgejaagd. Slecht slapen, constant ‘aanstaan’, nergens meer zin in. Zelfs niet in mijn vrienden, terwijl ik ze al maanden niet had gezien – ik kwam namelijk net terug van een proefperiode samenwonen met mijn vriend in Frankrijk. Dat was niks voor mij. Toch schoof ik het steeds voor me uit. Gewoon weer even wennen in Nederland, dacht ik. Tot mijn baas me naar huis stuurde. “Ga maar ontspannen en dingen doen die je leuk vindt,” zei hij. Maar op dat moment vond ik letterlijk níks meer leuk.

Daar zat ik dan, thuis met een lijf dat alleen maar onrust uitstraalde. Een hoge ademhaling, een constant gevoel dat ik iets moest doen. Dus ging ik dingen bedenken: de tuin aanpakken, schuttingen schilderen, sporten. Want stilzitten? Dat kon ik echt niet. Maar die rust die ik nodig had, kwam niet. En dan dat schuldgevoel richting werk: misschien kon ik toch wel een paar uurtjes werken? Het voelde alsof ik faalde, terwijl ik gewoon een beetje ‘vakantie’ had. Toch?

Het BioCheck programma

Een vriendin wees me op het BioCheck programma. BioCheck richt zich op mensen die kampen met een burn-out, overspannenheid, of long-covidklachten. Via fitheidstesten en metingen kijken ze hoe je lichaam functioneert, van je ademhaling en fysieke belastbaarheid tot hoe je lichaam reageert op inspanning en ontspanning. Het idee? Begrijpen waar het misgaat, zodat je samen met specialisten – denk aan fysiotherapeuten, ademhalingscoaches en psychologen – een persoonlijk plan kunt opstellen om weer in balans te komen. Ze leerden ze me wat ik nooit had begrepen: mijn lichaam stond continu in overdrive. Mijn zenuwstelsel zat vast in de ‘aan’-stand, alsof ik elk moment moest rennen voor mijn leven.

De invloed van je autonome zenuwstelsel

Het autonome zenuwstelsel kan je verdelen in twee onderdelen: het sympatische en parasympatische deel. Je sympathische zenuwstelsel helpt je bij actie en stressreacties – handig in noodsituaties, zoals vluchten voor een tijger (of je baas). Maar bij overspannenheid blijft dat systeem ‘aan’, terwijl je parasympathische zenuwstelsel – dat voor rust en herstel zorgt – wordt weggedrukt. Het resultaat? Je raakt compleet uitgeput, omdat je lichaam niet meer weet hoe het moet ontspannen.

Met ademhalingsoefeningen, sport, begeleiding en (groeps)therapie leerde ik langzaam mijn lichaam weer schakelen tussen inspanning en ontspanning. Maar dat ging niet vanzelf. Ik moest eerst accepteren dat ik jarenlang signalen had genegeerd, vooral omdat ik ze niet wilde zien. Ik leerde óók dat je mentaal uitgeput kan zijn zonder fysiek moe te zijn. Hoe vaak las ik wel niet over een burn-out, fysiek opgebrand zijn? Daar had ik helemaal geen last van. Mentale moeheid is ook een teken van opbrand zijn. Ook als je lichaam nog genoeg energie heeft.

Werkdruk is niet de enige oorzaak

Het werk was niet de enige oorzaak. Ik gaf mezelf compleet weg in een relatie die vooral van mijn kant kwam. Ik probeerde mijn ex door een moeilijke periode heen te slepen, maar vergat mezelf volledig. Tel daar al mijn sociale verplichtingen bij op, en er bleef geen ruimte over om op te laden. Liefde maakt blind, zegt men. En in mijn geval maakte het me ook doof voor mijn eigen behoeftes.

Na een half jaar vol ademhalingsoefeningen, gesprekken en reflectie ging ik weer aan het werk. Dat ging goed. Maar zelfs nu, anderhalf jaar later, weet ik: het sluimert altijd op de achtergrond. Soms zonder duidelijke aanleiding. Tijdens een fijne week vol leuke dingen kan mijn lichaam ineens weer ‘aan’ springen. Het verwart endorfine met cortisol. Alsof het cortisol denkt: even voor de zekerheid op voorraad slaan. Heel frustrerend.

Herkennen van signalen

Inmiddels herken ik de signalen: een hoge ademhaling, slecht in slaap komen, sneller huilen, gefrustreerd zijn, gejaagd gevoel hebben. Dan weet ik dat ik gas terug moet nemen. Dat betekent vaker thuiswerken, minder afspraken, minder alcohol, goede voeding en die ademhalingsoefeningen trouw blijven doen. Ook na het sporten, want dat brengt mijn lichaam weer in de ontspanning. En ja, rust nemen voelt nog steeds als iets ‘saais’ voor mij, maar het is noodzakelijk. Liever een saai avondje dan weer het gevoel met een dubbele Red Bull te moeten gaan slapen.

Soms voelt het oneerlijk. Alsof anderen moeiteloos door het leven gaan, terwijl ik mijn eigen energiemanager moet zijn. Maar ik probeer mezelf eraan te herinneren dat uit al deze dieptepunten ook een boel mooie inzichten zijn gekomen. En wat ik heb geleerd, is dit: het is oké om voor jezelf te kiezen.

Herken je jezelf hierin? Laat het me weten. Of misschien heb je zelf tips. Ik ben benieuwd.