Gepubliceerd in het Parool, 2 juni 2025

Soms voel ik me een amateurdetective in een doolhof van ziekenhuiswebsites en vruchtbaarheidsforums. Met een zucht typ ik opnieuw ‘eicellen invriezen’ in het zoekveld. Of social freezing, zoals het tegenwoordig eufemistisch heet. De prijzen variëren, de informatie is versnipperd, en ik word afgescheept met medicatielijsten in pdf’s. Zoek het zelf maar uit.

Ik ben 33. Mijn vruchtbaarheid is niet acuut in gevaar, maar de klok is voelbaar gaan tikken. Ik wil graag kinderen, maar heb geen partner. En social freezing is ronduit duur: tussen de 4.000 en 5.000 euro per behandeling, vaak meer dan eens nodig. Met een gemiddeld slagingspercentage van 35% bij tien ingevroren eicellen is het allerminst een garantie. Waarom is het aan mij, en zoveel andere vrouwen, om niet alleen de fysieke en emotionele last te dragen, maar ook de financiële?

Intussen kunnen mannen “er nog even over nadenken”. Zij voelen de druk van tijd niet zoals ik. Vrouwen zijn structureel in het nadeel bij alles wat met vruchtbaarheid, zwangerschap en zorg te maken heeft. En dat begint al bij de eerste twijfels over kinderen.

Van kinderwens tot moederschap: structurele ongelijkheid
De kinderwens is een veelbesproken thema in de hedendaagse samenleving. In de documentaire Heb je geen kinderen laat Liesbeth Rasker zien hoe diep het traditionele rollenpatroon is verankerd: moederschap is de norm, het uitblijven ervan roept vragen op. Aan het eind overweegt ze of ze liever vader zou zijn, als ze de keuze had. “Er hangt een hele andere energie omheen dan het moederschap,” zegt ze. Inderdaad: vaderschap klinkt vrijblijvend, moederschap betekent opoffering.

In haar boek Kapitalisme is seksisme wijst Doortje Smithuijsen op de scheve zorgverdeling. Slechts 10% van de huishoudens met jonge kinderen verdeelt werk en zorg gelijk, blijkt uit CBS cijfers (2020). Mannen maken vaker carrière; vrouwen gaan parttime werken en doen het meeste thuis. Geen keuze zonder prijs: óf minder inkomen, óf een overvolle agenda.

The panic years zijn geen hype
Wat ik nu ervaar, wordt ook wel ‘the panic years’ genoemd. Je weet dat je vruchtbaarheid afneemt, maar je leven laat die wens nog niet toe. En áls het lukt om zwanger te raken, begint de planning pas echt. Vriendinnen met jonge kinderen puzzelen zich ondertussen gek over het juiste moment voor een tweede: niet te vroeg, niet tijdens een carrièrestap, niet bij een nieuwe baan. Alles moet wijken voor timing en planning.

Zelfs het brein doet mee. Een vriendin vertelde me over mom-brain: verminderde mentale scherpte na de bevalling, versterkt sentiment, een haperend geheugen. Het deel van je brein dat je nodig hebt voor die promotie, krimpt. Herstellen van een bevalling gaat verder dan een fysiek litteken.

Willen we een kind of móeten we het willen?
Soms twijfel ik of mijn kinderwens wel echt van mij is. Is het een innerlijk verlangen, of een reactie op algoritmes, reclames en sociale druk? Eén zoekopdracht op ‘eicellen invriezen’ en mijn feed verandert in babyspullen en moederschapsidealen. Instagram stroomt vol met quinoa-etende tradwives en multitaskende supermoeders. Zelfs vriendinnen die bewust kinderloos zijn, ervaren de druk. Vrouw-zijn wordt nog steeds gelijkgesteld aan moederschap.

Een kind als oplossing voor een maatschappelijk probleem
Ondertussen maken overheden zich zorgen over dalende geboortecijfers. In 2023 kende Europa de sterkste daling sinds 1961. Oplossingen? Babybonussen in de VS, belastingkorting in Hongarije. Maar onderzoek toont telkens aan: het draait niet om geld, maar om cultuur, structuur en rolverdeling. En in die cultuur is het nog steeds de vrouw die verantwoordelijk wordt gehouden, óók als de man afwezig is.

Wat als we niet alleen het klassieke gezin subsidiëren, maar ook alternatieven erkennen? Wat als we niet sturen op het ‘moeten krijgen’ van kinderen, maar ruimte maken voor mensen om zélf vorm te geven aan hun leven, mét of zonder partner?

De rekening van de vruchtbaarheid
En dan die eicellen. Social freezing wordt verkocht als een daad van autonomie: de vrouw die regie neemt. Maar voor velen voelt het eerder als overlevingsstrategie. Vrouwen in mijn omgeving die ervoor kozen, deden dat zelden uit carrièreoverwegingen. Ze waren single en hadden geen idee of, wanneer of met wie ze ooit kinderen zouden krijgen.

Toch is de taal rondom eicel-invriezen doordrenkt van empowerment: zelfstandig, bewust, vooruitziend. Maar wie luistert echt naar de onderliggende realiteit? Die van twijfel, druk, teleurstelling en een ongelijkheid die vrouwen voor keuzes stelt waar mannen zelden bij stilstaan.

Het wordt tijd dat we die ongelijkheid onder ogen zien. Dat we mannen meer betrekken bij gesprekken over vruchtbaarheid en gezinsvorming. Ook een ‘misschien ooit’ kinderwens vraagt om verantwoordelijkheid van álle betrokkenen.

De vruchtbaarheid van vrouwen is niet alleen een individuele verantwoordelijkheid. En toch betalen wij de prijs: fysiek, emotioneel, financieel. Ik stuurde ooit een Tikkie voor de morning-afterpil. Misschien wordt het tijd voor een Tikkie voor de vriezer. Niet omdat ik wil afrekenen, maar omdat ik er niet alleen voor wil staan.